Ömür Var Asra Bedel

Alaattin Diker büyük yazar Cengiz Aytmatov’la ilgili konferanstan izlenimlerini ve anılarını yazdı… 

aytmatov (1)

Dr. Irmtraud Guçke içeri girdiğinde toplantının başlama saati oldukça gecikmişti. Avrupa’da yaşayanlar özellikle Aralık ayının çok yoğun geçtiğini bilirler. Toplantının yapılacağı mekân şehrin merkezinde olunca trafik artık can sıkıcı bir hal alır. İlerlemeniz mümkün olmaz. Hele hafta sonları…

Dr. Irmtraud Guçke bir edebiyat eleştirmeni. Doktorasını yazar Cengiz Aytmatov üzerine yapmış. Bununla yetinmeyip hakkında iki ayrı kitap yazmış. Sonuncusu bu yılın Eylül ayında piyasaya çıktı: ‘Turnaların Vaadi – Cengiz Aytmatov’un Dünyasına Bir Yolculuk’ alt başlığı ile.

Bayan Guçke yalnızca bir Cengiz Aytmatov hayranı değil, Türk Dünyası’nı iyi tanıyan biri. Her zaman güler yüzlü. Kırgızistan Konsolosu Bayan Turgumbek Doronbekov ile sohbet ederken hemen yanımıza geldi. Önceden tanışıyorlarmış. Türk usulü kucaklaştılar. Onunla tokalaşırken ‘Tanıyorum sizi’ dedim. ‘Almanya’da Cengiz Aytmatov‘ un romanlarını okuyan herkes tanır’ diye de iltifat ettim. Maksadım bir röportaj koparmak ve Türkiye‘de yayınlanan bir edebiyat dergisinde yayınlatmak. Ölümünün 10. ve doğumunun 80. yılı münasebetiyle Cengiz Aytmatov ülkemizde anılacak. ‘Ömür var asra bedel’ ile 2019 Cengiz Aytmatov Yılı etkinlikleri kültürel hafızamıza kazınacak. Hazırlıkların sürdüğünden haberim var. Konferans öncesi ayaküstü memleketlerimizle ilgili olarak güncel bilgi akışını sağlıyoruz. Ben, Türkiye’yi anlatırken, diplomat Doronbekov Kırgızistan‘daki güncel durumu aktarıyor ve Dr. Guçke Berlin‘den taze izlenimler sunuyor. Konferans sonrası tekrar buluşmak üzere ayrılıyoruz…

YEE’nin konferans salonuna geçtiğimizde ilginin az olduğunu gördük. Yalnızca benim için değil, Dr. Guçke için de beklenmeyen bir durum bu. Ancak nezaket ve zarafetinden en küçük bir taviz vermeden başlıyor konuşmasına. Benim açımdan sakınca yok, sohbet uzun sürecek çünkü. Ben de -biri hariç- sorularımı bu arada sormuş olacağım. Onu yazılı yanıtlayacak, öyle anlaştık. Bu yazımda yalnızca Dr. Guçke‘nin son kitabı ‘Turnaların Vaadi’ni tanıtmakla yetineceğim. Aldığım ses kayıtlarını ne zaman çözerim ya da nerede yayınlanır henüz bilmiyorum!

Dr. Guçke ile sohbet ederken Cengiz Aytmatov ile iki kez karşılaştığımı, 2006 yılında Köln‘de düzenlenen bir edebiyat akşamında onunla Türkçe sohbet etme imkânı bulduğumu iletince çok sevindi. Aslında Aytmatov sırayla Sovyetler Birliği, Rusya Federasyonu ve Kırgızistan Büyükelçisi olarak uzun yıllar Luxemburg‘da ikâmet etti. Bu nedenle Köln‘e sık sık gelir giderdi. Tam da benim ticaretle meşgul olduğum yıllar… Gelelim kitabımıza…

‘Turnaların Vaadi’ otobiyografik bir çalışma. 40 yıllık bir gözlemin alın teri. Yazarı Cengiz Aytmatov‘u yakından tanıyor üstelik. Jena Üniversitesi‘nde öğrenci iken ‘Cemile’ öyküsünü okur ama duyduğu heyecandan ötürü neredeyse bir arabaya çarpılmaktan son anda kurtulur. Ve bu olay bir ömür boyu onu takip eder. Profesyonel yaşamının çoğunu Cengiz Aytmatov‘a ayırır. İlk bölümde açık şekilde vurgulandığı gibi Aytmatov‘un Batı’da tanınmasına Fransız yazar Louis Aragon (1897-1982) vesile olur.

aty

Aragon, 1959 yılında, Batı’da adı dahi duyulmamış Kırgız yazar Cengiz Aytmatov‘a ait ‘Cemile’ kitabına adını veren ‘Cemile’yi  “dünyanın en güzel aşk hikâyesi” olarak bir köşe yazısında duyurur. Hikâyeyi Rusça’dan Fransızca’ya tercüme eder. Belki de bu alışılmadık övgü için başka nedenleri vardır. O neden sosyalist dayanışma da olabilir. Aragon, Rus şair Vladimir Mayakovski‘nin kız kardeşi ile evlidir ayrıca. Diğeri ise Alman gazetelerinde uzun yıllar edebiyat eleştirmeni olarak çalışan Dr. Irmtraud Guçke. Yaşamı boyunca tekrar tekrar onunla karşılaşır ve eserleri hakkında sayısız makaleye imza atar. Ölümünden birkaç hafta sonra, Aytmatov onuruna New York Kongre Kütüphanesi’nde düzenlenen bir sempozyumda yaptığı ‘Turnaların Vaadi’ başlıklı konuşma çok beğenilir. İşte son kitap bu konuşmanın üzerine inşa edilmiştir bir bakıma.

‘Turnaların Vaadi’ bir yönüyle otobiyografik bir denemedir. Gorbaçov‘a zor günlerinde danışmanlık eden Aytmatov‘un hayatı; Kırgız köyünde geçen çocukluktan itibaren dönem dönem anlatılıyor. Stalinist teröre “halk düşmanı” olarak kurban giden babasının kurşuna dizilerek öldürüldüğünü ilk kez 1990 yılında öğreniyor.  Din ve doğa karşısındaki tavrı, kadınlarla karmaşık, ama tutkulu ilişkisi sıralanıyor. Dr. Guçke çok kişisel bir resim çizmiş ve Aytmatov‘un evini hiç bir zaman terk etmediğini gözler önüne sermiş.

Yerel düşünen, küresel davranan ünlü bir yazarı etkileyen motifleri inceliyor. Tabiatın kucağında yetişen Aytmatov ile atlar arasında kurulmuş duygu bağını çözmeye çalışıyor.  Aytmatov her zaman kötülük ile iyilik arasındaki varoluşsal çatışma ile ilgilidir. Belki de sert gerçekçilik içinde kaybolur insan! Ancak Aytmatov Batı’da siyasal bir yazar olarak algılandı; silahsızlanma, uzay mekiği olayı ve doğanın tahribatı karşısındaki tutumu hep önemsendi, şahit olduğum gibi –istememesine rağmen– sürekli soruldu. Bu eserde de biyografi ve edebi eleştiri şaşılacak biçimde iç içe geçmiştir.  Yazar, Aytmatov‘un eserlerini ve değişen dünyayı yeniden okuyarak olağanüstü bir gözlem gerçekleştirmiştir. Aytmatov‘un idealleri hala yaşıyor; belki daha az romantik, daha acımasız bir gerçeklik hüküm sürüyor dünyamızda. Değişmeyen bir hedef bıraktı ardından: Barış içinde yaşayacak bir insanlık. O amaç uğrunda çalışmak az bir şey mi?

aytmatov (3)
Cengiz Aytmatov, Alaattin Diker

Meraklısına Not: Dr. Guçke‘ye ‘Cemile’ hikâyesinin gerçek kahramanı Seyit, Aytmatov mu? diye sordum. Yanıtı kısaydı: Evet.

Alaattin DİKER

Ömür Var Asra Bedel” için bir yanıt

  • Alaattin bey lütfetseniz de konuşmanızın tamamını ve mülakatı gönderseniz. Kurgan Edebiyat dergisinde yayınlamak isterim. Bunun dışında da edebiyatla alakalı denemelerinizi ya da diğer türdeki yazılarınızı Kurgan Edebiyat’ın her sayısında görmek arzusundayım. Selam ve muhabbetler… (Hüseyin Özbay)

    Beğen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s