Köln’ün Balat’ı

Alaattin Diker yazdı…

Yazar Orhan Aras ile birkaç yıldır komşuyuz. Ama çok daha önce Yunus Emre Kültür Akademisi (YEE kurulmadan önce Köln’de aynı isimle bir dernek vardı) olarak bir okuma akşamına davet ettiğimizde tanışmıştık.

Cuma günü birlikte camiye gidelim diyerek aradı. Gittik. Hutbenin konusu güncel gelişmeler nedeniyle ötekileştirme idi. Her zaman ki gibi ‘zenci’ Hacer ile ‘köle’ Bilal mevzusunu dile getirdi Hoca. Deleuze’nin işaret ettiği ‘yetim ümmet’ tanımını hatırladım ister istemez…54255504_1531729343626080_6755276407422582784_o

Cami bize biraz uzak. Ehrenfeld semtinde bulunuyor. Benim ilk göz ağrım olmasa da ilk baş ağrım. İsmi üzerinde 19.yüzyıla dek boş tarlaymış buralar. Uçsuz bucaksız… Sanayileşme ile birlikte göç dalgası başlamış. Yeni fabrikalar açılmış. Belki hiç duymadınız; kurucusu August Horch ilk AUDİ marka araba üretimini burada gerçekleştirmiş. Sonra Sachsen eyaletine(eski Doğu Almanya) taşınmış. AUDİ; Latince ‘Dinle’ demek. Soyadı Horch kelimesi de Almanca ‘Dinle’ anlamına gelir. Kısaca; Ehrenfeld, 19. yüzyılın ortasında işçi muhiti olarak doğmuş. Almanya’ya geldiğim 80’li yıllarda da öyleydi. Son yıllara dek ağırlıklı olarak Türkler yaşardı bu semtte…

Namazdan sonra muhiti dolaşalım, dedi Orhan Aras. İsim de taktı buraya: ‘Köln’ün Balat’ı’. Hakikaten öyle. İstanbul Balat’ı aratmaz Ehrenfeld. Arabamızı Neptün Bad(Yüzme Havuzu) altına inşa edilen modern otoparka bıraktık. 80’li yılların başında yüzmek için hep bu havuza gelirdik. Şimdi tarihi bina olarak koruma altında ancak 2002’den sonra özelleştirilerek ‘Premium Club&Spa’ haline getirilmiş. Yukarıda belirtiğim gibi yoğun işçi nüfusu yüzünden banyo ihtiyacı ortaya çıkmış, zira eski Alman evlerinde nadir banyo bulunur. İşçiler 1900 yılında imza kampanyası açarak bu taleplerini Belediye’ye iletirler. 1912 yılında faaliyete geçer Neptün Bad. Neptün ismi Roma ve Etrüskler’den geliyor, Su Tanrısı demek. 1920’lerde yüzme sporu klüpleri açmış işçiler. Naziler iktidara gelince -Tanrı yüzmenizi değil, ibadet etmenizi bekliyor diyerek- hepsini kapatmışlar.53905701_1531729373626077_4624910416005300224_o

Biraz eski mahallemizi dolaştık. İnanılmaz bir ‘dönüşüm’ geçirmiş buralar. Neredeyse Türk kalmamış, zira kiralar tavan yapmış. Nedeni; fabrikalar kapanınca, sanatçı, müzisyen, ressam gibi yaratıcı mesleklerden kimselerin yerleşmiş olması. Boş fabrika halleleri(salon) tiyatro, müzik evi, sinema, resim atölyesi olarak kullanılıyor şimdi. Vintage ya da Kitch türü dükkânlar çoğalmış. Muhitte benim gözdem Körner Caddesi. Hemen Kilise’nin yanıbaşında başlar cadde. Eğlenceli yerdir. Özellikle yaz ayları etkinliksiz geçmez. Eskiden Sivaslı bir ailenin işlettiği bakkal ve kasap vardı. Yerinde yeller esiyor artık. 12 Eylül sonrası Türkiye’den kaçan bazı hızlı gençlerin de aynı caddede eski ahşap bir binada ikamet ettiklerini biliyorum, Akif İnan ve İskender Pala’nın dostları… Köln Üniversitesi hazırlık sınıfında birlikte okuduğum Şahin onlarla birlikte kalıyordu. Kısaca; caddenin cemaziyel evveli kısa değil. Sonraki yıllarda buraya yakın bir yerde Diyanet Camii açıldı binbir zorlukla. Tek başına bir başka hikâye bu…

Allah’tan Alman kitapçı yerinde duruyor ama ortaklıktan ayrılmışlar. Sorduk öyle söyledi. Sol ve yeşil hareketin en hızlı yıllarında ‘cemaat/gemeinschaft’ temelinde kurulmuş bir işletmeydi Das andere Buchladen/Başka Kitapevi. Başka semtlerde de şube açmışlardı. Orhan, Stadt Revüe dergisinin Mart sayısını satın aldı. Kapak konusu Köln’de yaşayan/yaşamış müzisyenleri ele alıyor. Cem Karaca, Melike Demirağ ve Yüksel Özkasap aralarında en tanınmışları. Yanlış anlaşılmasın. Dergiyi Almanlar çıkarıyor ve Köln’de yaşayan Türklerin kültür hayatını merak etmişler! Ama 150 bin Türk’ün yaşadığı Köln’de Türkçe veya Almanca tek bir sanat ve edebiyat dergisi yayınlanmıyor. Cemiyetlerin öyle bir derdi de yok zaten.

Sonunda eski Cafe’mi bulduk. Aradan ne uzun zaman geçmiş. Tam tamına yirmibeş yıl olmuş uğramayalı. O zamanlar da okumuş kimselerin uğrak yeriydi. Özellikle Yeşiller Hareketine gönül verenlerin mekanı idi. Şimdi seviye biraz daha yukarı çıkmış. Genç hanımlar bakımlı, eğitimli ve entel gözüküyorlar. Zamanı geri almak mümkün olmadığı için boş bir masa bulup oturuyoruz. Orhan, Paris Cafelerini andıran atmosfere bayılıyor. ‘Niye, daha önce getirmedin’ diyerek hayıflanıyor. Bilmiyor ki, bu ortama sevgilin olmadan ayak uydurmak zordur!

Orhan Aras’ın göç merkezli birkaç romanı mevcut. Sohbetimiz ekseriyetle edebiyata odaklanıyor buluştuğumuz vakit. Edebiyatla ilgimi son yıllarda deniz seviyesine indirmiştim. Yaptığımız sohbetler nedeniyle ilgim tekrar artıyor, diyebilir miyim? Bunu zaman gösterecek tabii. Tevafuk oldu. Yeni Zellanda’daki menfur olay gecesi ‘Beale Street’ filmini izledim. James Baldvin’in aynı isimli romanından esinlenerek çekilmiş bir film. Yazarı ise 1961-1971 yılları arasında aralıklarla olsa bile uzun müddet İstanbul’da yaşamış. Araştırdım. Hiçbir öyküsünde İstanbul’un ismi bile geçmiyor. Bir yazar, bu denli ‘nankör’ olabilir mi? Düşüncelerimi aktarıyorum Orhan Aras’a ve soruyorum haliyle: Sen de mi bahsetmiyorsun yoksa yazdığın yeni romanında Köln’den? Hayır, diyor. Aksine yaşadığım şehirler iz bırakmıştır kitaplarımda. Seviniyorum içimden Körner Caddesi nihayet Türk edebiyatına geçecek diyerek. Toplumsal bellek edebiyattaki anlamını yitirmemeli çünkü. Cafe Sehnsucht’dan ayrılıyoruz. Yaklaşık elli metre ilerde Stamm Strasse uzanıyor. Aklıma rahibe olmaktan vazgeçen Susanne düşüyor birden. Orhan ise Köln-Balat’ın evlerinin resimlerini çekmekle meşgul.

Hemen belirteyim. Sehnsucht Almanca özlem demek. Özlemişim gerçekten Veedel*’i…

* Veedel yerel ağızda muhit anlamına gelir. Kölnlüler kullanır sadece.

54434364_1531729390292742_4575095156218265600_o

Alaattin DİKER

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: