Limon Ağacı

Mehmet Özdemir yazdı…

2009’da vizyona giren film, İsrail, Fransa, Almanya ortak yapımı bir dramdır. Senaryosunu Suha Arraf ile yazan Eran Riklis, filmin yönetmenliğini de üstlenmiştir. Filmin oyuncuları: Hiam Abbass, Ali Suliman, Doron Tavory, Makram Khoury, Amos Lavi…

Film, Berlin Film Festivalinde ödül almış. Filmin başrol oyuncusu Hiam Abbass, İsrail Film Akademisi tarafından ‘en iyi kadın oyuncu’ ödülüne layık görülmüştür.

Üç semavi dinin kutsal saydığı Kudüs’ün de içinde yer aldığı, savaşa doymayan bu coğrafyada yaşamak bir hayli zordur.

Genç yaşta dul kalan Selma, babasından kalan, evinin önündeki limon bahçesini ekip dikmektedir. Ancak, Selma’nın bu bahçesi sınırda, hemen duvarın yanındadır. Duvarın İsrail tarafına savunma bakanı için bir de villa inşa edilince Selma için zor günler başlar. Bahçenin ulusal güvenliği tehdit ettiği iddia edilerek yıkılmasına karar verilir. Selma, limon ağaçlarını korumak amacıyla giriştiği mücadeleyi mahkemeye taşır ve daha sonra da bunu uluslararası bir olaya dönüştürür. Bu arada Selma’nın avukatına âşık olması da işleri karmakarışık hale sokar.

Durağan bir film, yavaş ilerlemesine rağmen izlettirebiliyor kendini.

Yönetmen, İsrail-Filistin gerilimini öne plana çıkarmamış, güvenliği tehdit ettiği gerekçesiyle limon bahçesinin kaldırılmasını istiyor. Bu da güç gösterisine dönüşüyor, devletin her daim güçlü olduğu vurgulanıyor. Hikâye devlet ile bir vatandaşın sıradan bir anlaşmazlığı gibi duruyor.

Ortadoğu sorunu, İsrail’in güvenlik sorunudur.

İsrail devletine karşı mücadele eden Selma, bakanın eşinin vicdanını kanatmıştır. Selma’nın mücadelesi bakanın eşinin Selma lehine ifadesiyle basına taşınmıştır. Özgür ve cesur basın ortak yaşamanın imkânı için umut vericidir.

Filmde bakan, mahkeme, avukat, savcı, hâkim, korumalar, nöbet tutan askerler ön planda kalabalık ederken, asıl hikâye can yakıcılığı ile arka planda bütün yalınlığı ile akıp gitmektedir.

Film çözümsüzlük üzerine kurgulanmıştır. Çok erken olmasa bile barış gelecektir. Umudu kaybetmemek lazımdır. Barış kadınların direnişiyle, sevgisiyle gelecektir.

Doğulu-İslami filmler genellikle iddialarını şekil üzerinden ortaya koyuyor. Ritüelleri ön plana çıkararak bunun üzerinden mesaj veriyor. Ajitasyon ve kanayan yaraya dokunmak gibi popülist yaklaşımlar bu filmde görülmemektedir. Bu da filmin hanesine yazılan iyi puandır.

Bu filmde insan var, Selma var. Selma’nın çevreye bakışı, bahçesi, limonları var;  Selma’nın aşkı var çevresinin baskılarına rağmen.

Selma’nın hoşlanmaya başladığı avukatın ofisini baştan sona temizlemesi doğulu kadının sevgi göstergesi olarak görülebilir.

Selma toprağa bağlıdır. Babasının limon bahçesinde büyümüştür. Hatıraları, hayalleri o bahçededir. Oradan kopmak istemediği için mücadeleyi tercih ediyor. Amerika’ya yerleşen oğlunun böyle bir derdi yoktur. Annesiyle konuştuğunda “bahçenin istimlâk bedelini al gel burada rahat yaşa” diyor. Genç jenerasyonun değişimini göstermesi bakımından manidar bir replik. Topraktan kopan nesiller global kültürün içerisinde eriyerek kimliksizleşiyor.

Mira, devlet erkinin arkasında kaybolan bir kadındır. Eşi bakan, bir sürü korumaları var, her istediğini yapacak güçte gibi görünüyor ama aslında esareti yaşayan yapayalnız bir kadındır. Bahçesine, vatanına, evine kimse dokunmuyor ama o yalnızlığa gömülüdür. Her şeyi var ama aslında hiçbir şeyi yoktur. Umutsuzdur, vicdanı yaralıdır. Filmin sonunda dayanamayarak gitmeyi tercih ediyor, karanlığa, yalnızlığa doğru…

Selma, Mira’ya göre daha çok şeye sahip, kendine ait bir bahçesi var. Âşık olabiliyor, toprağa sağlam bastığı için direnebiliyor da kendi çapında.

Selma, umut demektir. Selma, yılmayacak, çalışacak, toprağı bekleyecek, budanacak ağaçları yeniden yeşertecek, misafirlerine limonata ikram edecektir. Belki yeniden âşık olacaktır.

Mira batı, Selma doğu demektir.  Peyami Safa’nın romanlarındaki ana eksen gibi doğu ve batı kişileştirilmiş.

Bakan, kuralların içine sıkışıp kalmış, yani tutsak. Askerler, korumalar tutsak. Hâkim, savcı, avukat tutsak. Mira, kanatları olmayan bir kuş, uçmak istiyor ama uçamıyor. Özgürleşme yoluna işaret taşları döşeyen tek kişi Selma’dır. Kendini tamamlama ve dönüştürme yolunda emin adımlarla ilerliyor, ürkek ama umutlu.

Selma, Filistinli bir kadın. İsrail’e, devletin gücüne, çevresindeki baskıya direnen, toprağına sahip çıkan dirayetli bir kadındır. Bu kadar mı? Hayır. Selma doğulu, Afrikalı, Asyalı bir kadındır. Selma, mazlumları temsil eden bir kadın. Selma, Filistin. Selma, Kudüs. Selma bir insandır. Selma, sadece bir kadındır. Selma bir duruş, şiddeti ortadan kaldıran bir kadındır. Selma, sevgiyi, yaşamayı, barışı doğurmaya çalışan anaç bir kadındır.

Selma, ablukaya alınmış bir kadın. Dışarıda kulede nöbet tutan, bahçeyi gözetleyen asker, içeride duvarda sert bakışlarıyla evi gözetleyen ölen kocasının fotoğrafı. Bu metafor, sanki bahçeyi gözetleyen asker ABD ve İsrail,  evde sert bakışlarıyla evi gözetleyen fotoğraf da İslam dünyasını simgelemektedir. İslam ülkeleri fotoğraf gibi, gözetleyici ama o kadar. Ruhsuz, bedensiz.

Filmin sonunda limon ağaçları mahkemenin kararıyla otuz santime kadar budanıyor. Sınıra insan boyunu aşan devasa duvar örülüyor.  Yani sorun çözümsüzlüğe bağlanıyor. Bu demektir ki, budanarak otuz santime düşürülen limon ağaçları çözümü otuz yıl sonraya erteliyor.

 Filmden bir replik:

“Filistinlilerin umut edecek bir şeyleri olduğunda, bizler yataklarımızda huzurlu uyuyabileceğiz.”

Belki de budanan limon ağaçları imgesi İsrail’in güvelik politikalarını anlatıyor. İsrail’in güvenliğini tehdit eden ülkelerin savaşarak ya da bölünerek güçten düşmesi İsrail’in otuz ya da elli yıl zaman kazanmasını sağlıyor.

Film,  İsrail’in sertliği karşısında direncin azalarak umutların kırılmasına atıfta bulunuyor.

Ama “Selma” direnmeye kararlı.

Mehmet ÖZDEMİR

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s